1334 BİTKİYE 1334 MANİ! RAMİS DARA’DAN DOĞAYI ŞİİRLE ANLATAN KİTAP

Ramis Dara’nın “İnsan Toprağı Ağaç Yağrağı İle” adlı kitabı, bitkiler dünyasını şiirle buluşturuyor. Türkiye’nin farklı yörelerinde yetişen 1334 bitki için yazılmış manilerle dikkat çeken eser, yalnızca bir şiir kitabı değil, aynı zamanda doğaya ve bitki kültürüne açılan küçük bir ansiklopedi niteliğinde.

Yazan: Ramis Dara
Yayınevi: Klaros
Ankara, 2026

BİR FLANÖR, BİR ŞAİR, BİR DOĞA GÖZLEMCİSİ

Ramis Dara, 1953 yılında Manisa’nın Salihli ilçesine bağlı Kurttutan köyünde doğdu. 1986 yılından bu yana Bursa’da yaşayan Dara, Uludağ Üniversitesi’nde akademisyen olarak görev yaptı. Bursa’da yayımlanan Yeni Biçem ve Bursa Defteri dergilerinde yayın yönetmenliği üstlendi. 2000 yılından bu yana yayımlanan Akatalpa dergisinin de yayın yönetmenliğini sürdürüyor. Çok sayıda esere imza atan Dara, edebiyat dünyasındaki üretkenliğini yeni kitabıyla devam ettiriyor.

Fransızca kökenli flanör kelimesinin anlamını biliyor musunuz?

Aylak kent gezgini olarak tanımlanan flanör, şehirde bir yerlere yetişmek için koşuşturan insanlardan farklıdır. Sokaklarda telaşsızca dolaşır, çevresini gözlemler, düşünür ve kalabalıkların arasında kendi yalnızlığını yaşar.

Kendini flanör olarak tanımlayan Ramis Dara içinse bu tanım biraz eksik kalıyor. Çünkü o, yalnızca gezmekle yetinmiyor; gördüklerini, gözlemlediklerini ve keşfettiklerini edebiyat dergilerinde ve kitaplarında okurlarıyla paylaşıyor. İyi de yapıyor. Böylece biz de onun gözünden yeni yerler, yeni bitkiler ve doğanın bilinmeyen güzellikleriyle tanışıyoruz.

DARA’NIN BİTKİ VE KUŞ BİLGİSİNE İMRENİYORUM

Ramis Dara’yı kıskanıyorum. Hangi yönünü mü?

Bitkileri ve kuşları tanımasını…

Ben de köy kökenliyim. Ancak geçen yıllar içinde doğaya ilişkin bilgilerimin, özellikle bitki ve kuşlara dair belleğimin zayıfladığını hissediyorum. Dara ise Kurttutan köyünden gelen köklerini unutmamış. Doğayla kurduğu bağı yıllar içinde geliştirmiş, gözlemlerini bilgiyle, bilgisini de şiirle birleştirmiş.

Üstelik Dara bir şair. Bitkileri yalnızca tanımakla kalmıyor, onlar için birbirinden güzel dörtlükler, maniler yazıyor.

1334 BİTKİ, 1360 MANİ: İNANILMASI GÜÇ BİR EMEK!

“İnsan Toprağı Ağaç Yağrağı İle” kitabının en dikkat çekici özelliği, 1334 bitki için yazılmış manileri bir araya getirmesi.

Kitabın giriş ve bitiş bölümlerinde yer alan manilerle birlikte toplam sayı 1360’a ulaşıyor. Bu gerçekten inanılması güç bir üretkenlik ve şiirsel emek.

Üstelik kitapta yalnızca Bursa’nın, özellikle de Uludağ’ın bitkileri yer almıyor. Türkiye’nin farklı bölgelerinde yetişen bitkiler de eserin kapsamına alınmış. Bu yönüyle kitap, şiirsel anlatımının yanında bitki dünyasına ilişkin önemli bilgiler sunan küçük bir ansiklopedi niteliği taşıyor.

Bitkilerin Latince adlarına da yer verilmesi, eserin bilimsel ve ansiklopedik değerini artırıyor.

Dara, bitkileri kuru bir bilgi olarak sunmak yerine onları halk edebiyatının sıcak diliyle anlatmayı tercih ediyor.

Örneğin meşe için yazdığı mani:

“Orman meşesiz olmaz
Meşe neşesiz olmaz
Anadolu köyleri
Gülsüz Ayşesiz olmaz”

MEŞE, ANADOLU’NUN AĞACI!

Meşe nereden çıktı, diye sorabilirsiniz.

TEMA Vakfı’nın kurucusu Hayrettin Karaca, Anadolu’nun doğal bitki örtüsünde meşenin önemini anlatmak için yıllarca mücadele etmişti. Karaca’nın, “Anadolu’nun ağacı çam değil, meşedir” anlayışıyla dile getirdiği bu yaklaşım, ülkemizin doğal orman varlığına dikkat çekmesi bakımından son derece önemliydi.

Osmanlı ordusunda subay olarak görev yapan Moltke’nin anılarında da Anadolu’nun geçmişteki orman zenginliğine ilişkin dikkat çekici bir anlatım bulunuyor. Nizip’e giden orduda yer alan Moltke, Üsküdar’dan Ankara’ya kadar uzanan yolculuğunda meşe ormanları arasından geçtiklerini, ağaçların yoğunluğu nedeniyle gökyüzünü göremediklerini anlatır.

Geçmişin bu anlatımları, Anadolu’nun bir zamanlar sahip olduğu doğal zenginliği düşünmemiz açısından oldukça çarpıcı.

Belki de bugün yeterince değerini bilmediğimiz bu ağaçları ve bitkileri yeniden hatırlamak için Ramis Dara’nın kitabına daha dikkatli bakmalıyız.

NEDEN MANİ? DARA’NIN YANITI ÇOK ANLAMLI

Peki, neden mani?

Ramis Dara bu tercihini şöyle açıklıyor:

“Bir halk edebiyatı türü olan mani hem bitkilerin yapısına uygun hem de benim yapıma, donanımıma.”

Aslında bu kısa açıklama, kitabın bütün ruhunu anlatıyor.

Mani, halkın gündelik yaşamından, doğasından, sevgisinden ve gözlemlerinden beslenen bir edebiyat türü. Kısa, yalın, akılda kalıcı ve çoğu zaman düşündürücü.

Dara da bitkilerin dünyasını bu geleneksel anlatım biçimiyle okura sunuyor. Böylece bilimsel adlarla tanıdığımız bitkiler, halk edebiyatının diliyle yeniden hayat buluyor.

Kitaptaki manilerden biri de şöyle:

“Sorunlar akın akın
Peşlerini bırakın
Şu tavşan kuyruğunun
Şirinliğine bakın”

Bir bitkinin görünüşünden hareketle yazılmış bu dizeler, okuru gündelik hayatın telaşından uzaklaştırıp doğanın ayrıntılarına bakmaya çağırıyor.

DOĞAYI TANIMAK, DOĞAYI SEVMEKLE BAŞLAR

“İnsan Toprağı Ağaç Yağrağı İle”, yalnızca bitkileri tanıtan bir kitap değil. Aynı zamanda insanın toprakla, ağaçla, doğayla ve geçmişiyle kurduğu ilişkinin edebî bir ifadesi.

Ramis Dara, 1334 bitkiyi maniler aracılığıyla anlatırken okuru da doğaya yeniden bakmaya davet ediyor. Belki de yıllardır yanından geçip gittiğimiz bir bitkinin adını, özelliğini ve güzelliğini ilk kez bu kitap sayesinde fark edeceğiz.

Bir yanda bilimsel bilgi, diğer yanda halk edebiyatının zenginliği… İkisinin şiirle buluştuğu bu eser, doğanın dilini anlamak isteyenler için farklı ve değerli bir çalışma.

Kitabı bitirdiğinizde yalnızca manileri hatırlamıyorsunuz. Ağaçlara, çiçeklere, otlara ve çevrenizdeki bütün canlılara daha dikkatli bakmaya başlıyorsunuz.

Belki de kitabın asıl başarısı burada: İnsana doğayı yeniden sevdirmek ve unuttuğu bitkileri şiirle hatırlatmak.