Bakü’den Bişkek’e Uzanan Stratejik Hat

Bursa Vatan Medya Gurubu köşe yazarı Mehmet Emir Aksoy makalesinde;

Uluslararası ilişkilerde bazı anlaşmalar vardır; imzalandıkları gün ikili ilişkilerin bir parçası gibi görünür, ancak taşıdıkları anlam zaman içerisinde bölgesel dengelerin bir unsuruna dönüşebilir. Azerbaycan ile Kırgızistan arasında müttefiklik ilişkilerini tesis eden anlaşmanın onaylanması, bu açıdan yalnızca iki devlet arasındaki diplomatik yakınlaşma olarak değerlendirilmemelidir. Bu gelişme, Türk dünyasında siyasi ilişkilerin daha kurumsal ve somut bir zemine taşınması bakımından dikkatle okunmalıdır.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov tarafından 31 Temmuz 2026’da imzalanan anlaşmanın, Azerbaycan’da 21 Ekim’de onaylanmasına ilişkin yasanın imzalanması, sürecin önemli bir aşamasını oluşturuyor. Ancak burada asıl mesele, müttefiklik kavramının siyasi söylemde kullanılmasından ziyade, iki ülkenin bu ilişkiye hangi somut içeriği kazandıracağıdır.

Azerbaycan, Güney Kafkasya’da sahip olduğu stratejik konum, enerji altyapısı ve uluslararası ulaştırma bağlantılarıyla öne çıkarken Kırgızistan, Orta Asya’nın önemli jeopolitik alanlarından birinde yer alıyor. Bu iki coğrafyanın siyasi irade ve ekonomik iş birliği üzerinden birbirine daha güçlü bağlanması, Hazar Denizi’ni aşan ve Orta Asya’yı Kafkasya üzerinden daha geniş pazarlara bağlayan ilişkiler açısından yeni imkânlar doğurabilir.

Burada özellikle Orta Koridor’un önemine dikkat çekmek gerekiyor. Küresel ticaret yollarının, enerji güzergâhlarının ve tedarik zincirlerinin yeniden değerlendirildiği bir dönemde ulaştırma altyapısı, yalnızca ekonomik bir mesele değildir. Bir ülkenin transit kapasitesi, lojistik imkânları ve bölgesel bağlantıları, onun uluslararası ilişkilerdeki hareket alanını da etkiler. Azerbaycan’ın Hazar geçişindeki konumu ile Kırgızistan’ın Orta Asya bağlantılarının geliştirilmesi, doğru yatırımlar ve koordineli politikalarla karşılıklı fayda üretebilir.

Nitekim iki ülke arasındaki görüşmelerde müttefiklik anlaşmasının yanında uluslararası karayolu taşımacılığı, enerji iş birliği, yük taşımacılığı ve yatırım ilişkileri gibi alanlarda da çeşitli belgeler imzalandı. Azerbaycan-Kırgızistan Kalkınma Fonu’nun sermayesinin 200 milyon dolara çıkarılması konusunda anlaşmaya varılması da siyasi iradenin ekonomik projelerle desteklenmesi bakımından önem taşıyor.

Bununla birlikte, bir müttefiklik anlaşmasının gerçek değeri imza törenleriyle ölçülmez. Ticaret hacminin artması, ortak yatırımların hayata geçirilmesi, ulaştırma bağlantılarının güçlendirilmesi, enerji alanında sürdürülebilir iş birliklerinin kurulması ve kurumlar arasındaki eşgüdümün devamlılık kazanması gerekir. Aksi hâlde en kapsamlı anlaşmalar bile uygulama aşamasında beklenen sonucu üretemeyebilir.

Türk dünyası açısından asıl stratejik mesele de burada ortaya çıkıyor. Ortak tarih, kültür ve dil, devletler arasındaki ilişkiler için güçlü bir toplumsal zemin oluşturur. Ancak bu ortaklığın uluslararası sistemde karşılık bulması, devletlerin egemenliklerine saygı gösteren, karşılıklı çıkarları gözeten ve uzun vadeli hedeflerle şekillenen bir iş birliği mimarisine bağlıdır.

Türk Devletleri Teşkilatı bu bakımdan önemli bir platformdur. İkili anlaşmaların çok taraflı iş birliği mekanizmalarıyla desteklenmesi; ulaştırma, gümrük süreçleri, enerji, dijitalleşme, eğitim ve ekonomik entegrasyon alanlarında daha uyumlu politikalar geliştirilmesine katkı sağlayabilir. Azerbaycan ile Kırgızistan arasındaki müttefiklik ilişkisinin önemi de yalnızca iki ülkeyle sınırlı olmayan bu geniş perspektifte aranmalıdır.

Elbette Türk dünyasının bütün devletlerinin aynı güvenlik önceliklerine, ekonomik ihtiyaçlara veya dış politika yaklaşımlarına sahip olduğu düşünülemez. Coğrafi konumlar, bölgesel ilişkiler ve ulusal çıkarlar farklılık gösterir. Bu nedenle kalıcı iş birliği, farklılıkları yok saymakla değil, ortak çıkar alanlarını doğru tespit etmekle mümkündür.

Bakü ile Bişkek arasındaki anlaşma, bu doğrultuda değerlendirilmesi gereken bir gelişmedir. Şimdi önemli olan, siyasi yakınlığın ekonomik kapasiteye, ekonomik kapasitenin karşılıklı bağımlılığa, karşılıklı bağımlılığın ise uzun vadeli stratejik dayanışmaya dönüşmesidir.

Çünkü uluslararası siyasette coğrafya imkânları belirler; fakat o imkânları güce dönüştüren, devletlerin kurumsal kapasitesi, ekonomik dayanıklılığı ve stratejik tercihleri olur.

Azerbaycan ile Kırgızistan arasındaki müttefiklik ilişkisinin geleceğini de belirleyecek olan, imzalanan belgelerin sayısı değil, bu belgelerin sahada üreteceği sonuçlardır.