Fotoğrafta Hakikati Aramak

Bursa Vatan Medya araştırmacı köşe yazarı Mali Müşavir Bahri Palas yine yeteneğini konuşturdu…

Bursa’nın kültür sanat damarlarını besleyen Nilüfer Dernekler Yerleşkesi, geçtiğimiz günlerde görsel sanatlar adına oldukça ilham verici bir buluşmaya ev sahipliği yaptı. Görsel Kültür Derneği’nin daveti ve Dernek Başkanı Sayın İnci Koyuncu’nun vizyoner ev sahipliğinde gerçekleşen etkinlikte, usta fotoğraf sanatçısı Burak Şenbak Bursalı sanatseverlerle bir araya geldi. Başlık oldukça iddialı, bir o kadar da bugünün dünyasını sorgulatan cinstendi: “Fotoğrafta Manipülasyon, Kurgu, Gerçeklik ve Yapay Zeka.”

Fotoğrafın icadından bu yana belki de en çok tartıştığımız soru şudur: Fotoğraf, önünde duran gerçekliğin birebir tanığı mıdır, yoksa onu çeken zihnin yeniden ürettiği bir yanılsama mı? İşte salondaki sunum, söyleşi ve gösteri tam da bu çatışma alanının tam ortasından başladı. Sohbet ilerledikçe anladık ki; karanlık odalarda kimyasallarla başlayan manipülasyon serüveni, bugün prompt’larla şekillenen dijital bir evrene doğru çoktan evrilmiş durumda.

Makine Mühendisliğinin Disiplininden Sanatın Zirvesine

Bu derinlikli anlatının arkasındaki ismi tanımak, meseleye neden bu denli hakim olduğunu anlamak açısından büyük önem taşıyor. 1965 İstanbul doğumlu olan Burak Şenbak, Kadıköy Anadolu Lisesi ve İTÜ Makine Mühendisliği mezunu. Üzerine yaptığı İ.Ü. İşletme yüksek lisansı ve uzun yıllara dayanan uluslararası teknik satış ve proje yönetimi kariyeri, ona analitik düşünme yetisiyle sanatsal duyarlılığı harmanlayan benzersiz bir bakış açısı kazandırmış.

Fotoğraf dünyasını yakından takip edenler için Şenbak, sadece iyi bir göz değil; aynı zamanda ulusal ve uluslararası fotoğraf camiasında Türkiye’yi başarıyla temsil eden kıymetli bir değerdir. İFSAK bünyesinde Genel Sekreterlik ve Başkan Yardımcılığı gibi kritik görevler üstlenmiş, Büyükçekmece Fotoğraf Derneği’nin (BÜFOD) kurucuları arasında yer almış ve Bakırköy Fotoğraf Kulübü’nün kuruluşuna katkı sunmuştur.

Uluslararası alanda elde ettiği unvanlar ise onun disiplinli çalışmasının somut birer göstergesi: Uluslararası Fotoğraf Sanatı Federasyonu (FIAP) tarafından verilen AFIAP, EFIAP, EFIAP/b derecelerinin ardından, 2022 yılında federasyona sunduğu olağanüstü hizmetlerden dolayı Türkiye’de yalnızca 8 kişiye nasip olan ESFIAP unvanına layık görülmüştür. Ayrıca GPU Aphrodite ve GPU Hermes unvanlarına sahip olan Şenbak, FIAP Fotoğraf Akademisi üyesi ve Photographic Society of America (PSA) Türkiye Üye İlişkileri Direktörlüğü görevini yürütmektedir.

Sony World Photography Awards’da üst üste iki yıl kazandığı “National Award”, 106 bin kare arasından sıyrılan meşhur “Fishing Nets” fotoğrafı, Sami Güner Kupası, Baha Gelenbevi Kupası ve Cumhuriyet Gazetesi Yunus Nadi Fotoğraf Ödülü gibi sayısız başarı; onun vizörünün arkasındaki emeğin tescilidir.

Kurgu mu, Hakikat mi? Manipülasyonun Evrimi

Nilüfer’deki etkinlikte katılımcıları en çok düşündüren noktalardan biri, Şenbak’ın “manipülasyon ve kurgu” kavramlarına getirdiği soğukkanlı ve analitik yaklaşım oldu. Genellikle manipülasyon dendiğinde akla gelen “aldatma” veya “gerçeği saptırma” önyargısı, usta sanatçının anlatımıyla yerini “sanatsal ifade aracı” kavramına bıraktı.

Geçmişte karanlık odada maskeleme, çift pozlama ve tonlamalarla yapılan müdahaleler, günümüzde Photoshop pikselleriyle ve en nihayetinde üretken yapay zeka modelleriyle yapılıyor. Ancak Şenbak’ın da altını çizdiği gibi; araç ne kadar değişirse değişsin, esere ruh katan unsur hala sanatçının fikri, duygusu ve hikayesidir. “Geri Dönmek Üzere”, “Diversity”, “Velhasıl İnsan”, “Zamanın Anları”, “Gerçeküstü” ve Bursa FotoFest’te iz bırakan “Bozulmuş / Deformed” gibi kişisel sergilerinde gördüğümüz o derin felsefi katman, teknolojinin yalnızca bir aracı olduğunu açıkça kanıtlıyor.

Yapay Zeka Çağında Fotoğrafın Geleceği

Peki, kameraya dahi dokunmadan, sadece birkaç satır metin yazarak dakikalar içinde fotogerçekçi görseller üretebildiğimiz bu çağda fotoğraf nereye gidiyor?

Söyleşide bu soruya verilen yanıtlar, teknolojiye direnmek yerine onu anlamanın ve sanatsal sürece dahil etmenin önemini ortaya koydu. YouTube kanalında ve verdiği eğitimlerde yıllardır temel fotoğrafçılıktan ileri çekim tekniklerine, ışıktan Photoshop’a kadar geniş bir yelpazede bilgisini paylaşan Şenbak; değişimin karşısında durmak yerine onu okuryazarlık düzeyinde kavramak gerektiğini vurguluyor.

Yapay zeka bugün ışığı, dokuyu, perspektifi kusursuz bir şekilde simüle edebilir; fakat anın içine sızan yaşanmışlığı, bir bakıştaki hüznü veya tesadüflerin getirdiği o saf gerilimi doğrudan deneyimleyemez. İnsan zihninin kurgusu ile algoritmanın üretim kapasitesi birleştiğinde ortaya çıkan yeni görsel dil, fotoğrafın sonunu değil, görsel anlatının yeni bir evresini müjdeliyor.

Görsel Kültürün Gücü ve Teşekkür

Bursa, köklü tarihi ve gelişen sanat platformlarıyla bu tür nitelikli tartışmalar için her zaman verimli bir zemin oluşturmuştur. Nilüfer Dernekler Yerleşkesi’nde gerçekleşen bu buluşma da yalnızca teknik bir sunum olmakla kalmadı; katılımcıların algı, estetik ve görsel gerçeklik üzerine yeniden düşünmesini sağlayan samimi bir düşünce atölyesine dönüştü.

Bu vizyoner organizasyonu kente kazandıran, sanatı ve sanatçıyı destekleyen Görsel Kültür Derneği’ne ve Dernek Başkanı Sayın İnci Koyuncu’ya içten bir teşekkürü borç biliriz. Birikimini, ödüllerle taçlanmış tecrübesini ve çağın getirdiği yenilikleri sade, anlaşılır ve ilham verici bir dille Bursalı sanatseverlere aktaran Burak Şenbak ise zihinlerimizde yeni pencereler açarak geceden ayrıldı.

Görselin gücünün hayatımızın her anını kuşattığı bu çağda; gerçeği aramaktan, kurgulamaktan ve üretmekten vazgeçmeyenlerin yolu açık olsun.