Bir İlişkinin Anatomisi I. Flörtün Görünmeyen Yüzü

Bursa Vatan Medya Gurubu köşe yazarı Dr Dilek Baran makalesinde;

“Bir ilişkiyi anlamak, insanı anlamaktır. İnsanı anlamak ise toplumu anlamanın en kısa yoludur.”

İnsanlık tarihi boyunca aşk şiirlere konu oldu, evlilik kutsandı, ayrılıklar romanlara yazıldı. Fakat çok az kişi şu soruyu sordu:

Bir ilişki gerçekten yalnızca iki insan arasında mı yaşanır?

Ben bunun böyle olduğuna inanmıyorum.

Çünkü hiçbir ilişki sadece iki kalbin buluşması değildir. Her ilişkinin görünmeyen misafirleri vardır. Aile, kültür, ekonomi, hukuk, medya, dijital platformlar, gelenekler, güç ilişkileri ve hatta içinde yaşadığımız sistem… Masanın etrafında her zaman iki kişiden fazlası oturur.

İşte bu nedenle bu yazı dizisinin adı “Bir İlişkinin Anatomisi”.

Çünkü anatomi yalnızca görüneni değil, görünmeyen yapıları da ortaya çıkarır.

Bugün ilk durağımız flört…

Toplumun büyük bölümü flörtü birbirini tanıma süreci olarak tanımlar.

Doğrudur…

Ama eksiktir.

Flört, aslında insan karakterinin laboratuvarıdır.

İnsan en çok severken değil, hayal kırıklığı yaşarken tanınır.

En çok mutlu günlerde değil, kriz anlarında kim olduğunu gösterir.

Psikolog John Bowlby’nin bağlanma kuramı bize çocuklukta kurulan güven ilişkisinin yetişkinlikteki romantik bağları etkilediğini söyler. Bu nedenle flört, iki yetişkinin değil; aynı zamanda iki çocukluk hikâyesinin karşılaşmasıdır.

Bir taraf güven ararken, diğeri özgürlüğünü kaybetmekten korkabilir.

Bir taraf yakınlaşmayı severken, diğeri mesafeyi güvenli bulabilir.

İşte ilişki dediğimiz şey tam da burada başlar.

Fakat psikoloji tek başına yeterli değildir.

Çünkü insan yalnızca ruhundan ibaret değildir.

İnsan aynı zamanda toplumun ürünüdür.

Sosyoloji bize çok farklı bir şey söyler.

Geleneksel toplumlarda evlilik ailelerin kararıydı.

Modern toplumlarda ise karar bireyin omuzlarına bırakıldı.

İlk bakışta bu büyük bir özgürlük gibi görünmektedir.

Gerçekten öyle mi?

Yoksa sadece karar verme yükü mü bireye devredildi?

Bugün partnerimizi biz seçiyoruz.

Ama seçim ölçütlerimizi gerçekten biz mi belirliyoruz?

Güzellik algımızı kim oluşturuyor?

Başarı kriterlerimizi kim yazıyor?

Neden aynı meslekler daha “evlenilebilir” kabul ediliyor?

Neden sosyal medya profilleri artık karakter analizinin yerine geçiyor?

Belki de seçimlerimizin önemli bir kısmı bize ait değildir.

Sistem, seçimlerimizi bizden önce tasarlamaktadır.

İşte tam burada sosyolog Zygmunt Bauman’ın “Akışkan Aşk” kavramı karşımıza çıkar.

Modern dünya bize sürekli daha iyisinin var olduğunu fısıldıyor.

Daha iyi telefon…

Daha iyi ev…

Daha iyi kariyer…

Ve maalesef…

Daha iyi partner…

İlişkiler de tüketim kültürünün bir parçasına dönüşmeye başladığında bağlılık zayıflıyor.

Çünkü tüketim kültürü sabrı değil, sürekli yenilenmeyi ödüllendiriyor.

Oysa sevgi, tüketilecek değil; emek verilecek bir değerdir.

Tam da burada Erich Fromm’un sözü kulaklarımızda yankılanıyor:

“Sevgi bir duygu değil, öğrenilmesi gereken bir sanattır.”

Bugün belki de en büyük sorun sevgisizlik değildir.

Sorun, sevginin yerine performansın geçirilmesidir.

Sosyal medya ilişkileri yaşamaktan çok sergilemeyi öğretiyor.

İnsanlar birbirlerini anlamaktan önce görünür olmayı tercih ediyor.

Beğeniler, takipler, çevrim içi durumlar ve dijital sessizlikler yeni iletişim diline dönüşüyor.

Bazen tek bir “görüldü” bildirimi, uzun bir konuşmadan daha fazla anlam taşıyor.

Peki ya güç?

Her ilişkide görünmeyen bir iktidar mücadelesi var mıdır?

Fransız düşünür Michel Foucault’nun söylediği gibi, güç yalnızca devletlerde değil; gündelik ilişkilerin içinde de dolaşır.

Sevgi bazen özgürleştirir.

Bazen de denetlemeye dönüşebilir.

Kıskançlık bazen ilgi gibi sunulur.

Kontrol, “koruma” adı altında meşrulaştırılır.

Sessizlik ise iletişimsizlik değil, güç gösterisine dönüşebilir.

İşte burada anarşist düşüncenin önemli bir uyarısını hatırlamak gerekir.

Anarşizm yalnızca devleti sorgulamaz.

Tahakkümün olduğu her yeri sorgular.

Ailede…

İş yerinde…

Okulda…

Ve ilişkilerde…

Çünkü gerçek sevgi, sahip olmak değil; birlikte özgürleşebilmektir.

Emma Goldman’ın yıllar önce söylediği gibi, sevgi ancak özgür olduğu zaman gerçek anlamını bulabilir.

Belki de ilişkilere sorulması gereken en önemli soru şudur:

“Bu ilişkide kim haklı?”

değil…

“Bu ilişkide görünmeyen güç nerede?”

Çünkü güç görünmez olduğunda en etkili hâline ulaşır.

Flört süreci tam da bu nedenle önemlidir.

Çünkü maskelerin yavaş yavaş düştüğü dönemdir.

İnsan yalnızca karşısındaki kişiyi değil, kendisini de tanımaya başlar.

Ve bazen en büyük hayal kırıklığı partnerimizi değil, kendi kör noktalarımızı keşfetmektir.

Son yıllarda dikkatimi çeken başka bir gerçek daha var.

Toplumdaki iletişim dili değiştikçe ilişkilerin dili de değişiyor.

Kutuplaşan toplumlarda ilişkiler de kutuplaşıyor.

Güvenin azaldığı toplumlarda insanlar birbirlerine daha zor güveniyor.

Ekonomik kriz yalnızca cüzdanları değil, evlilik yaşını, aile kurma cesaretini ve geleceğe duyulan umudu da etkiliyor.

Yani ilişki dediğimiz şey, toplumun küçük bir kopyasıdır.

Toplum nasılsa ilişkiler de zamanla ona benzemeye başlar.

Belki de bu yüzden bir ilişkinin anatomisini çıkarmak, aynı zamanda yaşadığımız toplumun MR’ını çekmektir.

Bu yazı dizisi boyunca amacım kimseyi suçlamak olmayacak.

Ne erkekleri…

Ne kadınları…

Çünkü sorun çoğu zaman kişilerden daha büyüktür.

Psikoloji bireyi açıklar.

Sosyoloji toplumu açıklar.

Felsefe anlamı sorgular.

Anarşist düşünce ise tahakkümü görünür kılar.

Ben ise bu dört pencerenin aynı manzaraya baktığında ne gördüğünü birlikte anlamaya çalışacağım.

Çünkü inanıyorum ki…

Bir ilişkiyi anlamak, insanı anlamaktır.

İnsanı anlamak ise toplumu anlamanın en kısa yoludur.

Bir sonraki yazıda…

“Bir İlişkinin Anatomisi II: Güven İnşa Edilir mi, Kazanılır mı?”